|
DİKKAT DAĞINIKLIĞI
VE HİPERAKTİVİTE
Dikkat
bozukluğu özellikle okul hayatının başlamasıyla belirginleşir.
Okul öncesi dönemde de her şeyden çabuk sıkılıp, bıkar,
oyuncakları ile kısa bir süre oynadıktan sonra,sıkılıp
onları parçalamaya başlayabilirler. Kendilerine verilen, yaşlarına
uygun yap-boz (puzzle) oyuncakları, aslına uygun olarak düzenleyemezler.
Uzun süre bir TV. filmi ya da çizgi filmi izleyemezler. Okulun
başlamasıyla birlikte öğrenmeye yönelik ilginin azlığı
da dikkati çeker.. Ödev yapmayı sevmez, ebeveynleri ve öğretmenin
zoruyla ödev yaparlar. Ödevleri yapmak çok zor gelir. Masanın
başına oturamaz, otursalar dahi çeşitli bahaneler uydurarak
(tuvalete gitme, su içme gibi) sık sık masa başından
kalkarlar. Büyüklerini ders çalışırken yanlarında
isterler.

Başladıkları
bir işi bitirmekte zorlanır, bir işi sonuçlandırmadan hemen
diğerine geçerler. Kendileriyle konuştuğunuzda sanki sizi
dinlemiyormuş izlenimi verirler. Kendilerinden istenen birşeyi,
kendilerine birkaç defa söylenildikten sonra yapabilirler.
Sınıfta dersi takip etmedikleri gözlenir. Çevresel uyarılarla
hemen dikkatleri dağılır. Ders dışı işlerle fazlaca
ilgilenir, elinde kalem çevirir, deftere, sıraya birşeyler
yazıp, çizmeye kalkar ve başka bir gereçle uğraşıp, dersi
takip edemezler. Derste sıkılmaları nedeniyle sınıfın
dikkatini ve huzurunu bozacak davranışlar sergileyebilirler.
(derste konuşma,sırayı sallama, arkadaşlarına laf atma, sınıfta
ayağa kalkıp su,yiyecek dağıtma ve garip sesler çıkarma
gibi).
Okuma ve yazma becerileri arkadaşlarından kötü, defter düzeni
ve yazıları bozuk olabilir. Okurken sıkça hatalar yapabilir
ve cümlenin sonunda başka sözcükler uydurabilirler. Sınıfta,
sokakta sık eşya kaybederler. Öğrenilenleri de çabuk
unutabilirler. Kendilerine uygun bir çalışma düzeni ve
sistemi geliştiremezler. Okuma ve yazmayı pek sevmezler. Bu
sadece ders kitapları için değil diğer hikaye kitapları içinde
geçerlidir.
Sınavlarda dikkatsizce hatalar yaparlar. Sabırsızlıkları
sebebiyle soruları çabuk okuma,yarım yanlış okumalarına
yol açar. Böylece iyi bildikleri soruları bile yanlış yanıtlayabilirler.
Test sınavlarında aklı karıştıran, çeldirici şıklara
kolaylıkla yönelirler. Özellikle ilkokul yıllarında sınav
kağıdını herkesten önce vermeye çalışırlar. Sonunda
bildiklerinden daha düşük notlar alırlar.
Dikkat eksikliği okul öncesi dönemde pek fark edilmeyebilir.
Ancak bu çocukların bir kısmı ders dışı işlerde de çabuk
sıkılma belirtileri gösterirler. Zeka düzeyi iyi olan ve özel
öğrenme güçlüğü olmayan çocuklar ilkokulun 3.ve 4.sınıflarına
kadar derslerde sorun yaşamayabilirler. Çalışmadıkları ve
dersi iyi izlemedikleri halde notları kötü olmayabilir.
Konuların ağırlaşmasıyla birlikte ders başarısızlıkları
yaşanmaya başlanır.
Ev içinde günlük yapmaları gereken işler konusunda
sorumluluk almak istemezler. Genellikle dağınıktırlar ve
kurallardan hoşlanmazlar.
AŞIRI
HAREKETLİLİK (HİPERAKTİVİTE)
DEHB'da çocuğun hareketliği aşırıdır ve yaşıtlarıyla kıyaslandığında
belirgin farklılık vardır. Genellikle bu çocuklar bir motor
tarafından idare ediliyormuş gibi sürekli hareketlidirler.
Bitmek tükenmek bilmeyen bir enerjileri vardır."Düz
duvara tırmanmak" deyimini hakeden davranışlar içindedirler,
koltuk tepelerinde gezer, ev içinde koşuşturur ve uyarıları
anlamazlar. Sakin bir şeklide oynamayı ve oturmayı
beceremezler. Kısa süre otururlarsa bile elleri ve ayaklarını
sürekli sallar, hareket ettirirler. Çok konuşur, iki kişi
konuşurken sık sık lafa girerler. Masanın başında
oturamaz, dolayısıyla derslerini uygun bir şekilde çalışamazlar.
İMPULSİVİTE
(DÜRTÜSELLİK)
Sonunu düşünmeksizin harekete geçme anlamına gelen
impulsivite, bu çocukların uyumlarını bozan en ciddi belirti
grubudur. Sabırsızlıkları, sıralarını bekleyememeleri ve
kuralları dinlememeleri tipik özellikleridir. Kendisi ve çevresindekiler
için zararlı olabilecek ani hareketleri ve hiç birşeyde sınır
tanımamaları davranış sorunlarının öncüleri gibidir. Yaşıtlarıyla
birlikteyken olaylara aşırı tepki vermeleri , hareketleri ve
konuşmalarıyla arkadaşlarını rahatsız etmeleri nedeniyle
çevrelerinde istenmeyen adam ilan edilirler.

Hangi
yaşlarda başlamakta, ne sıklıkta , ne şekilde görülmektedir?
Toplumda yaklaşık % 2,5 -8 oranında görülmektedir. Erkek çocuklarda
2-3 kat daha sık rastlanır. Erkek çocuklarda genellikle
hiperaktivite ve impulsivite belirtileri ön planda iken, kız
çocuklarında daha çok dikkat eksikliği belirgindir
Genellikle 4-5 yaşlarında belirtiler belirginleşir. Bazı
durumlarda ise bebeklikten itibaren huysuzlukları, az uyumaları
ve az yemeleri ile dikkat çekerler. Okul hayatı ile başlayan
dikkat eksikliğine bağlı öğrenme zorlukları ve arkadaşlarıyla
olan sorunları aileyi tedirgin etmeye başlar. Ergenlik döneminde
ise okul başarısızlığı yanında, davranış sorunları ve
aileyle olan sorunlar gözlenir. Ergenlikte aşırı
hareketlilik azalırken, çabuk sıkılma ve dikkat kusuru
belirginleşir.
DEHB ile birarada bulunabilen psikiyatrik rahatsızlıklar
nelerdir?
DEHB çocukların yaklaşık yarısında karşı gelme bozukluğu
ve davranım bozukluğu görülebilir. Yurtdışında yapılan
çalışmalarda % 25 kadarında bir kaygı bozuklugu , 1/3 kadar
hastada da depresyon varlığı saptanmıştır. Ayrıca, öğrenme
güçlüğü % 20-25 oranında görülmektedir. Özel öğrenme
güçlüğü ile birlikte görüldüğünde ders başarısızlığı
çok daha belirgin hale gelir. Çocukta vaktinde ve uygun tedavi
olanaklarinin sağlanamadığı hallerde okul başarısızlığı
nedeniyle, özgüvende azalma, işsizlik, bunu takibederek te
alkol- madde bağımlılıkları, depresyonlar, antisosyal kişilik
bozuklukları, intihar girişimleri gözlenebilir.
|
|