|
Öncelikle duygudurum ve duygulanımın tanımlamalarının
yapılması yerinde olur.
Duygulanım (affekt): Bireyin olaylara, anılara, düşüncelere
neşe, öfke, üzüntü, keder gibi duygusal tepkimelerle katılabilme
yetisidir. Duyguların gözlenebilen, olay sırasındaki, kısa
süreli duygusal dışavurumudur. Yüz görünümü, mimikler ve
sözel olarak dışavurulur.
Duygudurum (mood): Bireyin bir süre belli bir duygulanım içinde
bulunuşudur. Kişinin iç duygusal durumudur. Başkalarınca gözlenebilir,
kendi tarafından anlatılabilir, yaygın ve kalıcı bir
durumdur. Kişini dünyayı algıladığı renkler olarak da tanımlanabilir.
Bu iki terimi bir benzetmeyle tanımlayacak olursak duygulanım
için hava durumu, duygudurum için iklim benzetmesini
yapabiliriz.
Duygudurum bozukluklarında ana patoloji duygudurumdadır.
Amerikan Psikiyatri Birliğinin 4. Ruhsal Bozukluklar Tanı ve
İstatistiksel El kitabına göre (DSM-IV); 2 ana duygudurum
bozukluğu tanımlanmıştır.
1. Major depresif bozukluk
2. Bipolar I bozukluk
Sıklık
ve Yaygınlık (Epidemiyoloji)
Majör depresif bozukluğun (MDB) yaşam boyu yaygınlığı
genel olarak %9-20, erkeklerde %5-12, kadınlarda %10-25 arasındadır.
Birinci basamak sağlık hizmetlerinde %10, tıbbi hastalıkları
olanlarda %15dir. Ülkemizde yapılan çalışmalarda yaygınlık
%10 dolayındadır. Kadınlarda erkeklere oranla 2 kat fazladır.
Başlama yaşı 20-50 arasında ortalama 40 yaşları dolayındadır.
Her ırk ve sosyoekonomik düzeyde görülmektedir. Boşanmışlarda
daha sık görülmektedir.
Bipolar I bozukluğun (BP) yaşam boyu yaygınlığı ise %1
dolayındadır. Kadın /erkek oranı eşittir. Başlama yaşı
6-50 arasında ortalama 30 yaş dolayındadır.
Nedenleri
(Etyoloji)
Duygudurum bozukluklarının nedenleri günümüzde biyolojik ve
psikososyal nedenler olarak 2 ana başlıkta incelenmektedir.
Belirtileri
DSM-IV'e göre Major Depresif Bozukluk tanı ölçütleri:
A. En az 2 hafta süreyle aşağıdaki ölçütlerden 5 ya da
daha fazlasının bulunması (1. ya da 2. Tanı ölçütü
kesinlikle bulunmalıdır)
Hemen hergün günboyu süren çökkün duygudurum
Hemen hergün gün boyu süren belirgin ilgi ve istek azlığı,
zevk alamama
Belirgin kilo kaybı
Uykusuzluk ya da aşırı uyuma
Psikomotor ajitasyon ya da retardasyon
Enerji azalması, yorgunluk
Dikkati toplamada güçlük, konsantrasyon kaybı
Değersizlik, yetersizlik ve suçluluk duyguları
Ölüm düşünceleri, planları ve girişimi
B. Bu semptomlar bir mikst epizodun tanı ölçütlerini karşılamamaktadır.
Sosyal, mesleki ve diğer alanlarda işlevsellikte bozulmaya
neden olur.
Madde kullanımına ya da genel bir tıbbi duruma bağlı değildir
Bu belirtiler yasla açıklanamaz
Bu
tanı ölçütleriyle değerlendirilen MDB'un şiddetine, gidişine
ve ek özelliklerine göre alt tiplendirmeler yapılır.
Depresyon şiddeti hafif, orta ve ağır olmak üzere 3'e ayrılır.
Eğer
olguda psikotik özellikler (sanrı, varsanı, gerçeği değerlendirmede
bozulma) varsa psikotik özellikli depresyon olarak adlandırılır.
Depresyonda sıklıkla depresif temalı sanrılar (suçluluk, hastalık,
ölüm, cezalandırılma), nihilistik sanrılar görülür. MD'nun %15i
psikotik özellikli depresyondur. Klinik olarak daha ağır ve kötü
gidişli bir tiptir. Özkıyım düşünceleri psikotik depresyonda daha
sıktır.
Eğer depresyonlu hasta tek depresyon atağı geçirmişse MDB-tek
epizod olarak tanı konur. Eğer birden fazla atak geçirilmişse,
yineleyen depresyon atakları varsa MDB-yineleyici olarak tanı
konur.Depresyon epizodunun kesitsel özelliklerine göre de alt
tiplendirmeler yapılır.
i. Melankolik özellikli: Tüm etkinliklere karşı ilgisizlik ve zevk
alamama, çökkün duygudurum, sabaha karşı erken uyanma, sabahları
belirtilerde artış, psikomotor ajitasyon ya da retardasyon, ağır suçluluk
duyguları, belirgin kilo kaybı vardır.
ii. Katatonik özellikli: Motor hareketsizlik ya da
stupor, ağır negativizm, mutizm, ekolali, ekopraksi, katalepsi, balmumu esnekliği,
stereotipi gibi özellikler bulunur.
iii. Atipik özellikli: Duygudurumda tepkisellik, olumlu olaylarda geçici
düzelmeler, kilo alımı, iştah artışı, aşırı uyuma, kol ve
bacaklarda kurşun gibi olma duygusu, kişilerarası reddedilmeye karşı
duyarlılık, birlikte bunaltı bozukluklarının bulunması gibi özellikler
gösterirler.
iv. Postpartum depresyon: Doğumdan sonraki ilk 4 hafta içinde ortaya
çıkmıştır.
DSM-IV'e
göre Bipolar I Bozukluk Tanı ölçütleri:
Manik
nöbet tanı ölçütleri:
A. En az bir hafta süreyle yükselmiş, taşkın ya da irritabl
duygudurum döneminin olması
B. Aşağıdaki belirtilerden 3 ya da daha fazlasının bulunması
Öz saygıda artma, büyüklük düşünceleri (grandiyosite)
Uyku gereksiniminde azalma
Aşırı konuşkan olma, baskılı konuşma
Fikir uçuşmaları
Dikkat dağınıklığı
Psikomotor ajitasyon, amaca yönelik etkinliklerde artma
Kötü sonuçlar doğurma olasılığı yüksek, zevk veren
etkinliklere katılma
C. Bu semptomlar mikst epizodun tanı ölçütlerini karşılamamaktadır.
D. mesleki ve toplumsal işlevlerde önemli sorunlara neden olur
ya da başkasına zarar vermesini önlemek için hastaneye yatırılmayı
gerektirecek kadar ağırdır ya da psikotik özellikler gösterir.
E. Bu belirtiler madde kullanımına bağlı değildir.
Manik
atak alt tiplendirmeleri:
a. Atak şiddetine göre hafif, orta ve ağır olarak ayrılır.
b. Psikotik özellikler varsa psikotik özellikli mani olarak
adlandırılır. Sanrılar daha çok büyüklük, güçlülük,
zenginlik, bilginlik temalı sanrılardır
c. Kesitsel özelliklerine göre katatonik özellikli ve
postpartum başlangıçlı olarak ayrılır.BP gidişine göre
mevsimsel özellikli (atakların sıklıkla aynı mevsimlerde
yinelemesi) ve hızlı döngülü (bir yılda 4'den fazla atak
olması) olarak ayrılır.
Hipomani
tanı ölçütleri:
A. Son 4 günde mizaçta kabarma, yükselme ve artışın olması
B. Manik atak B tanı ölçütündeki belirtilerin 3 ya da daha
fazlasının bulunması
C. Bu epizod sırasında kişinin semptomatik olmadığı
zamanlardakinden çok farklı olarak işlevsellikte belirgin bir
değişiklik olur.
D. Duygudurum bozukluğu ve işlevsellikteki değişiklik başkalarınca
da gözlenebilir bir düzeydedir.
E. Bu epizod toplumsal ve mesleki işlevsellikte bozulmaya neden
olmaz ve psikotik özellik göstermez
F. Bu belirtiler bir maddenin ya da tıbbi durumun direkt
etkisine bağlı değildir. |
|
